Gewicht

Waarom mensen wereldwijd dikker worden, de grafieken en cijfers

dikker
Share Button

Wereldwijd worden mensen dikker en zieker. Vanaf 1980 zijn de voedingsfactoren drastisch veranderd en hiermee ook de obesitascijfers. In dit artikel: cijfers en grafieken met uit obesitasstudies en voedingsgeschiedenis, die inzicht geven in de oorzaken van obesitas en gewichtstoename.

Verdrievoudiging obesitas cijfers

globaalBijna 40% van de wereldbevolking te dik

Jong of oud; overgewicht en obesitas nemen toe en bijna 40% van de wereldbevolking is erdoor getroffen. De obesitascijfers zijn verdrievoudigd en dit betreft vooral kinderen. Waar de meeste experts het over eens zijn, is dat de oorzaak vooral ligt in de snel veranderde omgevingsfactoren, omdat onze genen niet met zo’n snelheid veranderen.

Er wordt meer junkfood gegeten dan ooit

graf1 Bron:  Food and Agriculture Organization of the United Nations

Mensen krijgen meer calorieën binnen dan ooit, en deze toename komt vrijwel geheel van bewerkte voeding. In bovenstaande grafiek is te zien hoe de eetgewoonten van de Amerikaanse bevolking veranderd zijn in de afgelopen 120-130 jaar. Tegen de komst van de 20e eeuw aten de meeste mensen normale, thuis klaargemaakte maaltijden. Rond 2009 werd er voor ongeveer de helft fast food gegeten. Deze cijfers tonen niet de werkelijke veranderingen, omdat men tegenwoordig thuis ook veel bewerkte voeding eet.

De suikerconsumptie is flink gestegen

grafieksuikerToegevoegde suiker is het ergste ingrediënt in het hedendaags dieet. Talloze studies laten zien dat de hoeveelheden toegevoegde suikers schadelijke effecten hebben op de stofwisseling en leiden tot insulineresistentie, toename van buikomvang, een vette lever en hoge triglyceridewaarden. (1, 2). Er is ook een enorme stapel van observationele studies die duidelijk laten zien dat wie de meeste suiker eet, ook de hoogste kans heeft op diabetes2, hartziekten en zelfs kanker. (3, 4,).

Suiker wordt door hersenen anders geregisteerd

Suiker vervet, omdat het niet op dezelfde manier door de hersenen geregistreerd wordt als andere calorieën, waardoor we er meer van gaan eten. Het heeft negatieve effecten op de hormonen die in verband staan met obesitas. (5, 6).Het is niet verrassend, dat mensen die het meeste suiker eten, een reëel risico lopen om in de toekomst overgewicht te krijgen of obese te worden. (7).

Mensen komen aan tijdens feestdagen en vakanties, en raken het niet meer kwijt

grafiekaankomen Bron: Dr. Stephan Guyenet. Why do we Overeat? A Neurobiological Perspective. 2014.

De meeste mensen komen niet binnen een paar dagen aan. Er zijn jaren voor nodig. Maar de cijfers laten zien dat gewichtstoename piekt tijdens vakantie- en feestdagen. Dit zijn periodes waarin mensen geneigd zijn om allerlei lekkere voeding naar binnen te stoppen en meer te eten dan hun lichaam nodig is. Het probleem hiermee is, dat dit extra gewicht er deels of helemaal aan blijft zitten. Als men telkens 2 kilo aankomt en maar een pond kwijtraakt, leidt dit in de loop der tijd tot gestage gewichtstoename. (8).

De obesitas-epidemie begon toen de vetarme richtlijnen kwamen

lowfat Bron: National Center for Health Statistics (US).

In Amerika ging er in de 20e eeuw een ware epidemie van hartaandoeningen rond. Veel wetenschappers dachten dat vooral verzadigd vet de oorzaak van de hartziekten was. (In de tussentijd is bewezen dat dit niet het geval is). De leidde tot de geboorte van het vetarme dieet, maar interessant genoeg was dit ook de start van de obesitasepidemie. Dit bewijst niet perse iets, want correlatie staat niet gelijk aan causaliteit. Maar het is waarschijnlijk dat de nadruk op verzadigd vet, terwijl gelijktijdig de bewerkte vetarme maar suikerrijke voeding in opmars was, tot negatieve veranderingen in de voeding hebben geleid. Er zijn grootschalige lange termijn studies die tonen dat vetarm eten niet tot gewichtsverlies leidt, en niet het risico op een hartziekte of kanker voorkomt. (9, 10).

Voeding is goedkoper dan ooit

grafiek6

Een factor die waarschijnlijk bijdraagt aan de toegenomen consumptie is de lagere voedselprijzen. Dit lijkt goed, maar echte voeding is niet goedkoop. Echte voeding kost wel wat, en dat kan niet iedereen betalen. In veel achterstandswijken wordt soms alleen maar junkfood gegeten. Hoe maken mensen met een smalle beurs een kans, als bewerkte voeding de enige voeding is die ze zich kunnen veroorloven?

Mensen drinken meer fris en fruitsappen

soda
Bron: nationalgeographic.com

Het brein is het primaire orgaan dat onze energiebalans reguleert, ervoor zorgt dat we niet uithongeren en dat we geen overtollig vet opslaan. Het blijkt dat de hersenen de calorieën uit vloeibare suiker niet registreert, zoals het bij vaste calorieën gebeurt. (11). Dus als je dagelijks een aantal calorieën via je fris of fruitsap consumeert, laat je brein je niet automatisch minder calorieën consumeren. (12). Suiker in vloeibare vorm staat meestal bovenaan de calorie-inname en helaas zijn de meeste fruitsappen niet veel beter dan frisdrank. (13). Studies hebben laten zien dat slechts één drankje (fris of fruitsap) het risico op obesitas met maar liefst 60.1% vergroot, bij kinderen. (14). Suiker is al niet goed, maar in vloeibare vorm is het zelfs erger.

Toegenomen voedseldiversiteit leidt tot overeten en gewichtstoename

diversiteit
Bron: Dr. Stephan Guyenet. Why do we Overeat? A Neurobiological Perspective. 2014.

Een factor die leidt tot overeten is de variëteit in voeding. Een groep ratten werd in 3 subgroepen gedeeld; de eerste groep (1) kreeg normale gezonde voeding, de tweede groep (2) kreeg 1 type junkfood, de derde groep (3) kreeg verschillende junkfoodtypen. (15). Zoals in bovenstaande grafiek te zien is, kwamen de ratten uit groep 1 het minste aan. Groep 3 kwam (verreweg) het meeste aan en de ratten uit groep 2 kwamen minder aan dan bij groep 3 het geval was, maar meer aan dan de ratten uit groep 1. Dit geeft wat bewijs dat dit bij mensen ook zo plaatsvindt. Als er meer voedingssoorten aanwezig zijn, eten we meer. (16).

Mensen verbranden niet meer zoveel calorieën

f

Bron: Time use and physical activity. Obesity Reviews 13(8):659-680.

Veel mensen denken dat obesitas te wijten is aan een vermindering van lichamelijke activiteit en dat we minder calorieën verbranden dan we gewend zijn. En hoewel de duurtijd van lichamelijke activiteit is toegenomen, stellen de hedendaagse banen minder lichamelijke eisen. Geschat wordt dat men 100 minder calorieën per dag verbrandt tijdens werk, wat geleidelijk aan tot gewichtstoename kan leiden. En ook in de vrije tijd is het aantal uren lichamelijke activiteit afgenomen.

Hogere consumptie van transvetten en plantaardige oliën in bewerkte voeding

vetten

De vetten die we eten, zijn drastisch veranderd in vergelijking met een eeuw geleden. Ooit werd nog gewoon nog boter en reuzel gegeten, totdat dit vervangen werd door margarine en plantaardige oliën. Niet alle plantaardige oliën zijn zo gezond voor ons. De goedkope zonnebloemolie en koolzaadolie barsten van de omega-6 vetzuren. En hoewel dit essentiële vetzuren zijn (worden niet door het lichaam aangemaakt, we hebben ze nodig uit voeding), leidt een overload tot o.a. ontstekingsziekten. En dat is juist het probleem: deze oliën worden zowat overal in gebruikt,. Voor een tekort aan omega-6 vetzuren hoeven we dus niet bang te zijn, integendeel.

Het is interessant om te lezen hoe margarine de wereld in kwam, en waarom boter en reuzel opzij geschoven werden (commercie, uiteraard) onder het mom ‘slecht voor het hart.’ De Montfort University meldde 2015 dat bakken in vet gezonder is, dan bakken in zonnebloemolie.

De geharde plantenoliën die in veel producten zitten, vallen onder de transvetten, net als producten met margarine of halvarine. En het zijn juist deze transvetten die de kans op coronaire ziekten verhoogd, en niet de verzadigde vetten (British Medical Journal/2015)

Men slaapt korter

slaap
Bron: The Impact of Sleep Deprivation on Hormones and Metabolism. Medscape, 2005.

Een hele belangrijke speler bij obesitas en gewichttoename: slaap! Over slaap wordt nog weleens heengekeken, maar de effecten van chronisch slaaptekort liegen er niet om. De nachtrust is nauw verbonden met de huishouding van bepaalde hormonen, en gevoelens van honger en trek. (17, 18). Sinds de afgelopen decennia slaapt men gemiddeld 1 á 2 uur minder per nacht. Hiervoor zijn veel redenen te noemen, maar kunstmatig licht, blauw licht en alle elektronica helpen in ieder geval niet. Een korte slaapduur is zelfs de sterkste (19).

Verhoogde calorie-inname

cal2
Bron: Statista

Er kan gediscussieerd worden over de oorzaken van obesitas en of het nu door koolhydraten, suikers of vetten komt. Aan bovenstaande feiten is te zien dat de calorie-inname de laatste decennia drastisch is toegenomen. (20). De toegenomen inname is voldoende om de cijfers uit te leggen. (21). Maar het is wel belangrijk om te beseffen dat het niet een collectief moraal falen is dat tot de verhoogde inname leidt. De manier waarop voeding en omgeving veranderd zijn, de verslavingsaspecten van bewerkte voeding en hoe ons brein en onze hormonen hierop reageren, heeft gevolgen voor ons lichaamssysteem dat ons lichaam zou moeten behoeden voor overgewicht. Het is niet zozeer een gebrek aan wilskracht, zoals over het algemeen gedacht wordt.

Dit artikel is tot stand gekomen door gebruik van het artikel “The world is getting fatter, and nobody knows how to stop it”.

Share Button

Blijf op de hoogte van het laatste gezondheidsnieuws

Voer je e-mailadres in, en ontvang bericht in je mailbox als er een nieuw artikel is!

Sinds kort zit Goedgezond ook op Facebook! Help je mee om de pagina bekend te maken? Vergeet dan niet op ‘vind ik leuk te klikken’ ;-) Thanks!