Brein Darmflora

De invloed van darmbacteriën op emoties en gedrag, neurowetenschapper legt uit

darmbacterien
Share Button

Professor Emeran Mayer, expert op het gebied van het darm microbioom, schrijft in zijn boek over de darm-brein connectie en hoe de darmflora bepalen hoe je je voelt en gedraagt. In dit artikel: een samenvatting met uitleg van Mayer over de invloed van de darmbacteriën op emoties en gedrag.

Darmbacteriën, gedrag en emoties

Het is een vreemd idee: we zijn een wandelende berg van bacteriën. Het aantal onderzoeken naar ons microbioom is duizelingwekkend en schijnt steeds weer nieuw licht op de darm microben en de rol die ze spelen in onze mentale en lichamelijke gezondheid. Wat waarschijnlijk nog een vreemder idee is, is dat de darmbacteriën zo’n prominente invloed hebben onze emoties en voedselvoorkeuren.

darmbacterien
We zijn een wandelende berg bacteriën

Ook het boek “The Mind-Gut Connection” van neurowetenschapper en gastro-enteroloog Emeran Mayer (University of California, Los Angeles) geeft meer helderheid over onze darmbacteriën en de invloed die ze hebben op ons lichamelijk en emotioneel welzijn.

Mayer is tevens directeur van het Oppenheimer Center for Neurobiology of Stress and Resilience en expert op het gebied van de interacties tussen brein-darmen.

Darmbacteriën: duizendpoten die druk communiceren

Uit ‘The Mind-Gut Connection”

We moeten ons realiseren dat onze darmbacteriën onzichtbare wezentjes zijn. Dus hoewel er miljarden in onze darmen leven, kunnen we ze niet met het blote oog zien. Deze microben leven in verschillende delen van de darmen, en de meeste bevinden zich op het darm slijmlies. Ze zijn slechts micrometers verwijderd van receptoren en sensoren waarmee je darmen bijhouden wat er allemaal gebeurt.

En ze kunnen communiceren. Interessant genoeg hebben ze dezelfde signaleringsmoleculen, neurotransmitters en hormonen die de voornaamste middelen zijn van de biologische communicatie in ons lichaam en brein. De microben gebruiken moleculen die erg op elkaar lijken en wij kregen blijkbaar lang geleden de genen om deze signalerende moleculen uit microben te produceren.

Effect van stress op darmen en brein

darmbacterien1
Door aan stress te werken, werk je aan een gezonder darm microbioom

Een voorbeeld: Als je gestrest bent gaat  stressmolecuul norepinefrine naar de microben, verandert het patroon van genexpressie en zorgt ervoor dat ze verschillende stoffen uitscheiden. Dit resulteert in een verandering van hun gedrag. Dus de microben weten in welke stemming je bent, en tegelijkertijd weten onze hersenen welke signalen de microben verzenden. Het is een communicatie waar we totaal onbewust van zijn, en toch speelt het zo’n belangrijke rol.

Als je onder stress staat, bereikt de stress response vrijwel elke cel en elk orgaan in je lichaam, dus ook de darmen. De  darmen zijn echter erg complex: ze bevatten het grootste aantal immuun cellen, de meeste zenuwcellen buiten het brein en zenuwstelsel om, en het grootste aantal hormonale en endocriene cellen. Dus je kunt je voorstellen dat het effect van stress op dit complexe systeem groter is dan op elk ander deel van het lichaam.

Prikkelbare darmsyndroom

Milde stress is altijd gunstig, om lichamelijke en mentale prestaties te kunnen verbeteren. Opwinding kan zelfs de vertering verbeteren. Maar als de stressintensiteit toeneemt en chronisch wordt, stuurt het de normale darmfunctie in de war. Dit kan resulteren in de typische symptomen van het prikkelbare darmsyndroom zoals diarree, een opgeblazen buik en verstopping. Als de stress uitmondt in de vecht-of-vlucht response vindt er een enorme verschuiving plaats in de functies van elke darmcel, en ook in die van de darmbacteriën.

Angst en depressie

Er zijn epidemiologische studies waaruit blijkt bij patiënten met zowel darm als emotionele problemen de klachten startten met buikpijn, en bij de andere helft is het andersom: hier waren de klachten gestart met angst en depressie. Bij 90% van de patiënten kunnen de eerste symptomen in de jeugd en soms in de vroege kindertijd geïdentificeerd worden. Dus meestal beginnen de symptomen al vroeg in het leven. De helft van de patiënten zal zeggen dat symptomen begonnen met angst, en de andere helft herinnert zich constipatie en buikkrampen als eerste symptomen. Dus we kunnen het zien als twee verschillende stoornissen binnen de brein-darm as: beginnend vanuit het brein of beginnend vanuit de darmen.

Werken aan de brein-darm as

darmbrein
Vet en suiker veranderen de darm compositie, en dit leidt tot verlies van cognitieve functies

Dit wordt nog onvoldoende herkend. Veel gastro-enterologen hebben niet de interesse, training of expertise om met deze symptomen om te gaan. Dus in plaats van pogingen om de symptomen te behandelen, vinden er diagnostische endoscopische procedures plaats. Vervolgens geven ze de patiënt een medicijn, waarvan bekend is dat het bij de meesten maar een beperkt effect heeft. Een pil doet niks aan de brein-darm as en behandelt alleen de symptomen, daarom werkt een integratieve benadering het beste.

Mindfulness stress-reductie is doeltreffend

Het is nuttig als patiënten inzicht krijgen in de interacties van de brein-darm as en dat ze het brein zien als een primair regulatiesysteem van het lichaam, dat nauw samenwerkt met de darmen. Dit scheelt een hoop frustratie, omdat men maar al te vaak hoort dat de klachten tussen de oren zitten. Ook mentaal gebaseerde therapieën werken. Dus een buikademhaling waardoor signalen naar het brein verzonden worden die het brein dwingt om van een stressresponse naar een ontspanningsresponse te gaan. En mindfulness stress-reductie (aandachtgerichte stress-reductie) is eveneens een effectieve interventie. Soms kan cognitieve gedragstherapie doelgericht zijn. Chronische stress is slecht voor de gezondheid, dat staat buiten kijf. Mindfulness stress-reductie is een makkelijke techniek die diverse stoornissen van de hersenen-darmen kan behandelen en een disbalans veranderen.

Voeding en probiotica

darmflora
Gunstige darmbacteriën betekenen een goede lichamelijke en mentale gezondheid

Ook de voeding is van belang. Voeding is er in vele soorten en maten, vezelrijk, vezelarm, glutenvrij en suikervrij. Patiënten moeten zelf uitvinden wat voor hen werkt en wat niet. Door middel van een voedingsdagboek wordt de patiënt zich bewust van de voedingssoorten die symptomen veroorzaken. Zo kan een patiënt zelf een dieet samenstellen. Probiotica zijn heilzaam, niet alleen via zuivelproducten en supplementen, maar ook via diverse gefermenteerde voeding.

Het gebruik van antibiotica is waarschijnlijk de meest onverantwoorde benadering die er is, omdat de symptomen een reflectie zijn van de brein-darm as die uit balans is.

Darm microben in de dikke darm

De meeste darmbacteriën zijn gehuisvest in de dikke darm. In de dikke darm komen de voedseldelen die we elders in het spijsverteringskanaal niet konden verteren en opnemen. Wat in de dikke darm terechtkomt is de natuurlijke voeding voor de microben. Bacteriën in de dikke darm breekt het af en zet het om in vele moleculen, waaronder de korte keten vetzuren. Deze signaleringsmoleculen, die je kan zien als de taal die de microben spreken, werken nu in op een brede reeks van receptoren die zich aan de binnenkant van de darm begeven. Zoals receptoren op cellen die hormonen  (verzadigingshormonen) bevatten, die een verzadigd gevoel geven als ze vrijgezet worden.

Dus de darmbacteriën begeven zich tussen inkomend voedsel en sensoren in de darm die de signalen van de darmbacteriën oppakken. Dit is absoluut een manier waarop het emotionele aspect van eten vertaald wordt in een gevoel, verzadiging, comfort of ongemak. Maar het is niet de enige manier.

Manipulerende micro-wezentjes

darmbacterien6
Darm microben voorspellen, veroorzaken en voorkomen zelfs ziekten, zoals reumatoïde artritis

De mate waarin de microben bijdragen aan je gevoel na een maaltijd hangt af van de maaltijd die je eet en is per individu verschillend. De samenstelling van het darm microbioom verschilt per persoon, werkt dus verschillend en reageert bij elk persoon anders op voeding. Soms manipuleren ze ons. Een groot deel in ons brein is het beloningssysteem. Dopamine is de grootste signaleringsmolecuul, die ons motiveert om dingen te doen en ervoor zorgt dat we bepaalde dingen eten of kopen om te eten. Vanwege het communicatiesyteem tussen de darmbacteriën en dit beloningssysteem, manipuleren de microben ons om uit te zoeken wat het beste voor hen is.

Beloningssysteem in het brein kan worden gefopt

Het beloningssysteem van het brein, de basale ganglia en de nucleus accumbens zijn de hersendelen die het meest in verband staan met de darmbacteriën. Dus normaal gesproken en bij een gezonde samenstelling van het darm microbioom motiveert het microbioom ons om dingen te eten die het beste voor ons zijn. Het is een kwestie van het ‘kweken’ van de gunstige darmbacteriën.

Veranderingen in darmflora, veranderingen in voedingsvoorkeur

darmflora2
Voeding kan de samenstelling van de darmbacteriën al binnen 24 uur veranderen

Sommige obese patiënten ondergaan gewichtsverlies of een maag verkleinende operatie. Dit brengt niet alleen veranderingen in de samenstelling van de microben, maar ook in de breinstructuur en –functie. En vervolgens in de eetlust en het gewicht. Na een maagverkleining verandert de voedingsvoorkeur: patiënten hebben niet langer de onbedwingbare behoefte aan zoetigheid of calorierijke voeding. En deze verandering vindt al plaats voordat er ook maar enig gewicht verloren is. Dit valt samen met veranderingen in de microben en hun producten, wat al even snel gaat. Het lijkt er dus sterk op dat het de microbiële veranderingen zijn die ons brein en eetgewoonten bepalen. De veranderingen in gedrag en bacteriën zijn namelijk drastisch te noemen, en het is zeer goed mogelijk dat de darmbacteriën ook communiceren met het beloningssysteem in de hersenen en op deze manier beïnvloeden hoe we ons gedragen. Dit is natuurlijk niet het einde van de vrije wil, maar speelt wel degelijk een rol bij ons eetgedrag.

Dit is relevant voor het menselijk gedrag en kan op meerdere invloed hebben. Zoals de mogelijke psychobiotische effecten van bijvoorbeeld probiotica. Bij muizen en ratten zijn zulke effecten geobserveerd. Ook moet er gekeken worden of mensen met een bepaalde ziekte een abnormaal darm microbioom hebben en of deze abnormaliteit een oorzaak of gevolg van de ziekte is.

Autisme spectrum stoornis

darmflora6
Darmbacteriën kunnen autisme gerelateerd gedrag omkeren, volgens recent onderzoek

Zoals bijvoorbeeld bij de autisme spectrum stoornis: is het de stress die deze kinderen dagelijks ervaren en die in verband staat met stress signalen die naar de darmen gezonden worden en die veranderingen in het microbioom teweeg brengen? Of is het een verandering in het microbioom die al als zuigeling ontstaan is en de verkeerde signalen naar het brein zendt? Of misschien is het een combinatie van deze twee factoren. Dat zijn sleutelvragen die beantwoordt moeten worden om de rol van de darmbacteriën bij psychische stoornissen te begrijpen.

 


Hoe de darmbacteriën al vanaf de vroege kinderjaren een rol spelen lees je in Hoe Voeding Darmflora Een Leven Lang Beïnvloedt.


Behandeling die gebaseerd is op voeding

darmbacterien4
Met voeding bouwt je aan een gezonde darmflora. Sommige voeding heeft grootste, maar onverwachte effecten, zoals mango’s, granaatappels en dadels

Veel onderzoekers zijn al druk bezig met onderzoek naar de veranderde darmflora als oorzaak van ziekten en hoe dit gemanipuleerd of zelfs omgekeerd kan worden met een bepaald dieet. Sommige probiotica kunnen korte keten vetzuren produceren en dit helpt mensen met stofwisselingsstoornissen en diabetes. Het opent allerlei wegen naar non-farmacologische behandelingen die gebaseerd op voeding zijn en de samenstelling van het darm microbioom direct veranderen, middels de inname van bepaalde bacteriestrengen. De behandelingsmethoden worden meer natuurlijk van aard.

Heilzaam voor de darmflora is gezonde, pure voeding, gefermenteerde voeding zoals yoghurt, stress vermindering en het vermijden van dierlijke vetten. De eerste drie jaren van het leven zijn de belangrijkste voor het microbioom en de brein-darm as. Als de darmflora al vanaf het begin een chaos is, kun je sommige ontstane veranderingen niet compleet uitwissen. Maar het is wel mogelijk om ons brein te gebruiken en strategieën en technieken aan te leren om deze programmering -die vroeg in het leven begon- redelijk hanteerbaar te maken.

Er zijn meerdere gedrags- en leefstijltechnieken die veel van de vroege veranderingen goed maken. Je kunt de sporen van de vroege kinderjaren niet uitwissen, maar als mens kan je krachtige dingen doen om de disregulaties in de darmcompositie uit het vroege leven te compenseren.

 

Share Button

Blijf op de hoogte van het laatste gezondheidsnieuws

Voer je e-mailadres in, en ontvang bericht in je mailbox als er een nieuw artikel is!

Sinds kort zit Goedgezond ook op Facebook! Help je mee om de pagina bekend te maken? Vergeet dan niet op ‘vind ik leuk te klikken’ ;-) Thanks!